Suchościany: kamienny odcisk historii Breli

Dziś, gdy większa część dawnych winnic porasta lasem sosnowym lub makią, pierwszy rzut oka może nie ujawnić niesamowitej prawdy: ten krajobraz ukształtowały dziesiątki kilometrów suchościanów. Każdy kamień, który widzicie, świadczy o niezwykłym uporze brelańskiego robotnika.

Walka o każdą garść ziemi
W poszukiwaniu żyznej czerwienicy (crljenica) w krasowych zagłębieniach, ziemię zbierano dosłownie dłońmi. Aby przekształcić strome tereny w pola uprawne, budowano pristave – suchomularskie tarasy, które sprowadzały grunt do poziomu i chroniły go przed wymywaniem przez deszcz.

Spróbujcie sobie wyobrazić: Jeśli do budowy muru o długości około 12 m i wysokości 1,20–1,50 m potrzebna była całodniowa praca dwóch doświadczonych robotników, to w te „kamienne obrazy” włożono miliony dni roboczych i ogromną energię.

Formy i funkcje kamiennej architektury
Krajobraz Breli przeplatany jest różnymi formami suchomularskimi, z których każda miała swój cel:

Gomile (kopce): Powstawały w wyniku żmudnego karczowania jałowej ziemi. Robotnik usuwał kamień z taką samą siłą, z jaką kopał, układając go najczęściej w koliste lub stożkowate kształty.
Mury podłużne: Długie linie suchościanów służyły jako ochrona przed wiatrem na odsłoniętych terenach.
Međe (miedze): Suchościany wyraźnie wyznaczały granice posiadłości, wprowadzając porządek w urwisty krasowy krajobraz.
Grodziska i kopce obrzędowe: Podobnie jak na sąsiednim Braču czy w regionie Poljica nad Cetiną, pomniki te przez wieki broniły i wyznaczały przestrzeń.

Złoty wiek winnic
Największy rozkwit budowy suchościanów nastąpił w drugiej połowie XIX wieku. Po tym, jak choroby (mączniak i filoksera) zniszczyły winnice we Włoszech i Francji, popyt na dalmatyńskie wino doprowadził do niesamowitego przedsięwzięcia: w Breli karczowano wtedy nawet najmniejszą i najskromniejszą szczelinę ziemi (škrip), aby zasadzić winorośl.

Dziś te suchościany są pomnikiem minionego czasu, ludzkiej siły i nierozerwalnej więzi człowieka z kamieniem.

Mały słowniczek dla odwiedzających:
Crljenica: Typowa czerwona ziemia bogata w żelazo, niezwykle cenna w krasie.
Škrip: Wąska szczelina lub zagłębienie w skale, w którym zatrzymała się niewielka ilość ziemi.
Težak: Człowiek wykonujący ciężką pracę fizyczną w polu, symbol dalmatyńskiej wytrwałości.